اشعار رودکی با مجموعه 100 شعر عاشقانه شامل رباعیات، قصاید، مثنوی و …

گر من این دوستی تو ببرم تا لب گور بزنم نعره ولیکن ز تو بینم هنرا اثر میر نخواهم که بماند به جهان میر خواهم که بماند به جهان در اثرا هرکه را رفت همی‌باید رفته شُمَری هرکه را مرد همی‌باید مرده شُمَرا

به حق نالم ز هجر دوست زارا سحرگاهان چو بر گلبن هَزارا قضا گر داد من نستاند از تو ز سوز دل بسوزانم قضا را چو عارض برفروزی می‌بسوزد چو من پروانه بر گردت هِزارا نگُنجم در لَحَد گر زان که لَختی نشینی بر مزارم سوگوارا جهان این است و چونین بود تا بود و همچونین بُوَد اینند بارا به یک گردش به شاهنشاهی آرد دهد دیهیم و تاج و گوشوارا توشان زیر زمین فرسوده کردی زمین داده مر ایشان را زغارا از آن جانِ تو لختی خون فِسُرده سپرده زیر پایْ‌اندر سپارا

به نام نیک تو خواجه فریفته نشوم که نام نیک تو دام است و زرق مر نان را کسی که دام کند نام نیک از پی نان یقین بدان تو که دام است نانْش مر جان را

دلا‌ تا کی همی جویی منی را چه داری دوستْ هرزه دشمنی را چرا جویی وفا از بی‌وفایی چه کوبی بیهُده سرد آهنی را اَیا سوسن بناگوشی که داری به رشک خویشتن هر سوسنی را یکی زین برزن ناراه برشو که بر آتش نشانی برزنی را دل من ارزنی عشق تو کوهی چه سایی زیر کوهی ارزنی را ببخشا ای پسر بر من ببخشا مکُش در عشق خیره چون منی را بیا اینک نگه کن رودکی را اگر بی‌جان روان خواهی تنی را

گرفت خواهم زلفین عنبرین ترا به بوسه نقش‌کنم برگ یاسمین ترا هر آن زمین که تو یک ره برو قدم بنهی هزار سجده برم خاک آن زمین ترا هزار بوسه دهم بر سحای نامهٔ تو اگر ببینم بر مهر او نگین ترا به تیغ هندی گو: دست من جدا بکنند اگر بگیرم روزی من آستین ترا اگر چه خامش مردم که شعر باید گفت زبان من به روی گردد آفرین ترا

پوپک دیدم به حوالی سرخس بانگک بر برده به ابر اندرا چادرکی دیدم رنگین برو رنگ بسی گونه بر آن چادرا ای پرغونه و باژگونه جهان مانده من از تو به شگفت اندرا

جهانا! چه بینی تو از بچگان که گه مادری، گاه مادندرا؟ نه پاذیر باید تو را نه ستون نه دیوار خشت و نه زآهن درا

کس فرستاد به سر اندر عیار مرا که: مکن یاد به شعر اندر بسیار مرا وین فژه پیر ز بهر تو مرا خوار گرفت برهاناد ازو ایزد جبار مرا

با عاشقان نشین و همه عاشقی گزین با هر که نیست عاشق کم کن قرینیا باشد گه وصال ببینند روی دوست تو نیز در میانهٔ ایشان ببینیا تا اندران میانه که بینند روی او تو نیز در میانهٔ ایشان نشینیا

گل صدبرگ و مشک و عنبر وسیب یاسمین سپید و مورد بزیب این همه یکسره تمام شدست نزد تو، ای بت ملوک فریب شب عاشقت لیله‌القدرست چون تو بیرون کنی رخ از جلبیب به حجاب اندرون شود خورشید گر تو برداری از دو لاله حجیب وآن زنخدان بسیب ماند راست اگر از مشک خال دارد سیب

در رهگذر باد چراغی که توراست ترسم که: بمیرد از فراغی که توراست بوی جگر سوخته عالم بگرفت گر نشنیدی، زهی دماغی که توراست!

با آن که دلم از غم هجرت خون است شادی به غم توام ز غم افزون است اندیشه کنم هر شب و گویم: یا رب! هجرانش چنین است، وصالش چون است؟

جایی که گذرگاه دل محزونست آن جا دو هزار نیزه بالا خونست لیلی صفتان ز حال ما بی خبرند مجنون داند که حال مجنون چونست

دل خسته و بستهٔ مسلسل مویی‌ست خون گشته و کشتهٔ بت هندویی‌ست سودی ندهد نصیحتت، ای واعظ ای خانه‌خراب طرفه یک پهلویی‌ست

تقدیر، که بر کشتنت آزرم نداشت بر حسن و جوانیت دل نرم نداشت اندر عجبم زجان ستان کز چو تویی جان بستد و از جمال تو شرم نداشت

چشمم ز غمت، به هر عقیقی که بسفت بر چهره هزار گل ز رازم بشکفت رازی، که دلم ز جان همی داشت نهفت اشکم به زبان حال با خلق بگفت

بنلاد تو شد تربیت خواجه و لیک بنلاد تو سست همچو بنیاد تو باد

بی روی تو خورشید جهان‌سوز مباد هم بی تو چراغ عالم افروز مباد با وصل تو کس چو من بد آموز مباد روزی که تو را نبینم آن روز مباد

زلفش بکشی شب دراز اندازد ور بگشایی چنگل باز اندازد ور پیچ و خمش ز یک دگر بگشایند دامن دامن مشک طراز اندازد

چون روز علم زند به نامت ماند چون یک شبه شد ماه به جامت ماند تقدیر به عزم تیز گامت ماند روزی به عطا دادن عامت ماند

جز حادثه هرگز طلبم کس نکند یک پرسش گرم جز تبم کس نکند ورجان به لب آیدم، به جز مردم چشم یک قطرهٔ آب بر لبم کس نکند

بفنود تنم بر درم و آب و زمین دل بر خرد و علم به دانش بفنود

نامت شنوم، دل ز فرح زنده شود حال من از اقبال تو فرخنده شود وز غیر تو هر جا سخن آید به میان خاطر به هزار غم پراگنده شود

آمد بر من، که؟ یار، کی؟ وقت سحر ترسنده، ز که؟ ز خصم، خصمش که؟ پدر دادمش دو بوسه، بر کجا؟ بر لب تر لب بد؟ نه، چه بد؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر

هان! تشنه جگر، مجوی زین باغ ثمر بیدستانیست این ریاض به دو در بیهوده ممان که باغبانت به قفاست چون خاک نشسته گیر و چون باد گذر

چون کشته ببینی‌ام، دو لب گشته فراز از جان تهی این قالب فرسوده به آز بر بالینم نشین و می‌گوی بناز: کای من تو بکشته و پشیمان شده باز

در جستن آن نگار پر کینه و جنگ گشتیم سراپای جهان با دل تنگ شد دست ز کار و رفت پا از رفتار آن، بس که به سر زدیم و این، بس که به سنگ

بر عشق توام، نه صبر پیداست، نه دل بی روی توام، نه عقل بر جاست، نه دل این غم که مراست، کوه قاف است، نه غم آن دل که تو راست، سنگ خاراست، نه دل

واجب نبود به کس بر، افضال و کرم واجب باشد هر آینه شکر نعم تقصیر نکرد خواجه در ناواجب من در واجب چگونه تقصیر کنم؟

هرکه نامخت ازگذشت روزگار نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

از خراسان آن خورِ طاووس وش سوی خاور می‌خرامد شاد و خوش کآفتاب آید به بخشش زی بره روی گیتی سبز گردد یکسره مهر دیدم بامدادان چون بتافت از خراسان سوی خاور می‌شتافت نیم روزان بر سر ما برگذشت چون به خاور شد ز ما نادید گشت

هم چنان سرمه که دخت خوب روی هم به سان گرد بردارد ز روی گرچه هر روز اندکی برداردش بافدم روزی به پایان آردش

شب زمستان بود، کپی سرد یافت کرمکی شبتاب ناگاهی بتافت کپیان آتش همی پنداشتند پشتهٔ هیزم برو بر داشتند

آن گرنج و آن شکر برداشت پاک وندر آن دستار آن زن بست خاک باز کرد از خواب زن را نرم و خوش گفت: دزدانند و آمد پای پش آن زن از دکان فرود آمد چو باد پس فلرزنگش به دست اندر نهاد شوی بگشاد آن فلرزش، خاک دید کرد زن را بانگ و گفتش: ای پلید

دمنه را گفتا که تا: این بانگ چیست؟ با نهیب و سهم این آوای کیست؟ دمنه گفت او را: جزین آوا دگر کار تو نه هست و سهمی بیشتر آب هر چه بیشتر نیرو کند بند ورغ سست بوده بفگند دل گسسته داری از بانگ بلند رنجکی باشدت و آواز گزند

گفت: هنگامی یکی شهزاده بود گوهری و پر هنر آزاده بود شد به گرمابه درون، اِستاد غوشت بود فربی و کلان، بسیارگوشت

کشتیی بر آب و کشتیبانش باد رفتن اندر وادیی یکسان نهاد نه خله باید، نه باد انگیختن نه ز کشتی بیم و نه ز آویختن

بانگ زله کرد خواهد کر گوش وایچ ناساید به گرما از خروش برزند آواز دونانک به دست بانگ دونانک سه چند آوای هست

وز درخت اندر، گواهی خواهد اوی تو بدانگاه از درخت اندر بگوی: کان تبنگوی اندرو دینار بود آن ستد ز یدر که ناهشیار بود

همچنان کَبتی که دارد انگبین چون بماند داستان من بر این: کبت ناگه بوی نیلوفر بیافت خوشش آمد سوی نیلوفر شتافت وز بر خوشبوی نیلوفر نشست چون گهِ رفتن فراز آمد، نَجَست تا چو شد در آب نیلوفر نهان او به زیر آب ماند از ناگهان

هیچ شادی نیست اندر این جهان برتر از دیدار روی دوستان هیچ تلخی نیست بر دل تلخ تر از فراق دوستان پر هنر

تا جهان بود از سر آدم فراز کس نبود از راز دانش بی‌نیاز مردمانِ بخرد اندر هر زمان راهِ دانش را به هر گونه زبان گِرد کردند و گرامی داشتند تا به سنگ اندر همی بنگاشتند دانش اندر دل چراغ روشنست وز همه بد،  بر تن تو،  جوشنست

گفت با خرگوش خانه خان من خیز خاشاکت ازو بیرون فگن چون یکی خاشاک افگنده به کوی گوش خاران را نیاز آید بدوی

آن که را دانم که: اویم دشمنست وز روان پاک بدخواه منست هم به هر گه دوستی جویمش من هم سخن به آهستگی گویمش من

کار چون بسته شود بگشایدا وز پس هر غم طرب افزایدا

بار کژ مردم به کنگرش اندرا چون ازو سودست مر شادی ترا

آفریده مردمان مر رنج را بیش کرده جان رنج آهنج را

اندر آمد مرد با زن چرب چرب گنده پیر از خانه بیرون شد به ترب

شاه دیگر روز باغ آراست خوب تخت‌ها بنهاد و بر گسترد بوب

خود ترا جوید همه خوبی و زیب هم چنان چون تو جبه جوید نشیب

پس تبیری دید نزدیک درخت هر گهی بانگی بجستی تند و سخت

با کُروز و خرمی، آهو به دشت می خرامد چون کسی کو مست گشت

خایگان تو چو کابیله شدست رنگ او چون رنگ پاتیله شدست

چون درآمد آن کدیور، مرد زفت بیل هشت و داس گاله برگرفت

شبی دیرند و ظلمت را مهیا چو نابینا درو دو چشم بینا

درنگ آر ای سپهر چرخ وارا کیاخن ترت باید کرد کارا

چراغان در شب چک آن چنان شد که گیتی رشک هفتم آسمان شد

چو یاوندان به مجلس می گرفتند ز مجلس مست چون گشتند رفتند

نیارم بر کسی این راز بگشود مرا از خال هندوی تو بفنود

چمن عقل را خزانی اگر گلشن عشق را بهار تویی عشق را گر پیمبری، لیکن حسن را آفریدگار تویی

دل تنگ مدار، ای ملک، از کار خدایی آرام و طرب رامده از طبع جدایی صد بار فتادست چنین هر ملکی را آخر برسیدند به هر کام روایی آن کس که ترا دید و ترا بیند در جنگ داند که: تو با شیر به شمشیر درآیی این کار سمایی بد، نه قوت انسان کس را نبود قوت به کار سمایی آنان که گرفتار شدند از سپه تو از بند به شمشیر تو یابند رهایی

ای بر همه میران جهان یافته شاهی می خور، که بد اندیش چنان شد که تو خواهی می خواه، که بدخواه به کام دل تو گشت وز بخت بد اندیش تو آورد تباهی شد روزه و تسبیح و تراویح به یک جای عید آمد و آمد می و معشوق و ملاهی چون ماه همی جست شب عید همه خلق من روی تو جستم، که مرا شاهی و ماهی مه گاه بر افزون بود و گاه به کاهش دایم تو برافزون بوی و هیچ نکاهی میری به تو محکم شد و شاهی به تو خرم بر خیره ندادند ترا میری و شاهی خورشید روان باشی، چون از بر رخشی دریای روان باشی، چون از بر گاهی آن ها که همه میل سوی ملک تو کردند اینک بنهادند سر از تافته راهی دام طمع از ماهی در آب فگندند نه مرد به جای آمد و نه دام و نه ماهی مهتر نشود، گرچه قوی گردد کهتر گاهی نشود، گرچه هنر دارد، چاهی

بی قیمت است شکر از آن دو لبان اوی کاسد شد از دو زلفش بازار شاهبوی این ایغده سری به چه کار آید ای فتی در باب دانش این سخن بیهده مگوی تا صبر را نباشد شیرینی شکر تا بید را نباشد بویی چو دار بوی

آی دریغا! که خردمند را باشد فرزند و خردمند نی ورچه ادب دارد و دانش پدر حاصل میراث به فرزند نی

کسی را چو من دوستگان می چه باید؟ که دل شاد دارد بهر دوستگانی نه جز عیب چیزیست کان تو نداری نه جز غیب چیزیست کان تو ندانی

مرا ز منصب تحقیق انبیاست نصیب چه آب جویم از جوی خشک یونانی؟ برای پرورش جسم جان چه رنجه کنم؟ که: حیف باشد روح القدس به سگبانی به حسن صوت چو بلبل مقید نظمم به جرم حسن چو یوسف اسیر زندانی بسی نشستم من با اکابر و اعیان بیازمودمشان آشکار و پنهانی نخواستم ز تمنی مگر که دستوری نیافتم ز عطاها مگر پشیمانی

آن که نماند به هیچ خلق خدای است تو نه خدایی، به هیچ خلق نمانی روز شدن را نشان دهند به خورشید باز مر او را به تو دهند نشانی هر چه بر الفاظ خلق مدحت رفته‌ست یا برود، تا به روز حشر تو آنی

بوی جوی مولیان آید همی یاد یار مهربان آید همی ریگ آموی و درشتی راه او زیر پایم پرنیان آید همی آب جیحون از نشاط روی دوست خنگ ما را تا میان آید همی ای بخارا! شاد باش و دیر زی میر زی تو شادمان آید همی میر ماه است و بخارا آسمان ماه سوی آسمان آید همی میر سرو است و بخارا بوستان سرو سوی بوستان آید همی آفرین و مدح سود آید همی گر به گنج اندر زیان آید همی

تا خوی ابر گل رخ تو کرده شبنمی شبنم شده‌ست سوخته چون اشک ماتمی … این مصرع ساقط شده … کاندر جهان به کس مگرو جز به فاطمی کی مار ترسگین شود و گربه مهربان؟ گر موش ماژ و موژ کند گاه در همی صدر جهان! جهان همه تاریک‌شب شده‌ست از بهر ما سپیدهٔ صادق همی دمی

ای غافل از شمار! چه پنداری؟ کت خالق آفرید پی کاری؟! عمری که مر توراست سرمایه وید است و کارهات به این زاری!

گل بهاری، بت تتاری نبیذ داری، چرا نیاری؟ نبیذ روشن، چو ابر بهمن به نزد گلشن چرا نباری؟

ای آن که غمگنی و سزاواری وندر نهان سرشک همی باری از بهر آن کجا ببرم نامش ترسم ز بخت انده و دشواری رفت آن که رفت و آمد آنک آمد بود آن که بود، خیره چه غمداری؟ هموار کرد خواهی گیتی را؟ گیتی‌ست، کی پذیرد همواری مُستی مکن، که ننگرد او مُستی زاری مکن، که نشنود او زاری شو، تا قیامت آید، زاری کن کی رفته را به زاری باز آری؟ آزار بیش بینی زین گردون گر تو به هر بهانه بیازاری گویی گماشته‌ست بلایی او بر هر که تو بر او دل بگماری ابری پدید نی و کسوفی نی بگرفت ماه و گشت جهان تاری فرمان کنی و یا نکنی، ترسم بر خویشتن ظفر ندهی باری! تا بشکنی سپاه غمان بر دل آن به که می بیاری و بگساری اندر بلای سخت پدید آید فضل و بزرگمردی و سالاری

مار را، هر چند بهتر پروری چون یکی خشم آورد کیفر بری سفله طبع مار دارد، بی خلاف جهد کن تا روی سفله ننگری

این جهان را نگر به چشم خرد نی بدان چشم کاندر او نگری همچو دریاست وز نکوکاری کشتیی ساز، تا بدان گذری

جعد همچون نورد آب بباد گوییا آن چنان شکستستی میانکش نازکک چو شانهٔ مو گویی از یک دگر گسستستی

بیار آن می که پنداری روان یاقوت نابستی و یا چون برکشیده تیغ پیش آفتابستی بیا کی گویی: اندر جام مانند گلابستی به خوشی گویی: اندر دیدهٔ بی‌خواب خوابستی سحابستی قدح گویی و می قطرهٔ سحابستی طرب، گویی، که اندر دل دعای مستجابستی اگر می نیستی، یکسر همه دل ها خرابستی اگر در کالبد جان را ندیدستی، شرابستی اگر این می به ابر اندر، به چنگال عقابستی ازان تا ناکسان هرگز نخوردندی صوابستی

ای دل، سزایش بری باز بر چنگل عقابی بی تو مرا زنده نبیند من ذره ام، تو آفتابی

آن چیست بر آن طبق همی تابد؟ چون ملحم زیر شعر عنابی ساقش به مثل چو ساعد حورا پایش به مثل چو پای مرغابی

مشوشست دلم از کرشمهٔ سلمی چنان که خاطر مجنون ز طرهٔ لیلی چو گل شکر دهیم درد دل شود تسکین چو ترش روی شوی وارهانی از صفری به غنچهٔ تو شکر خنده نشانهٔ باده به سنبل تو در گوش مهرهٔ افعی ببرده نرگس تو آب جادوی بابل گشاده غنچهٔ تو باب معجز عیسی

سماع و بادهٔ گلگون و لعبتان چو ماه اگر فرشته ببیند دراوفتد در چاه نظر چگونه بدوزم؟ که بهر دیدن دوست ز خاک من همه نرگس دمد به جای گیاه کسی که آگهی از ذوق عشق جانان یافت ز خویش حیف بود، گر دمی بود آگاه به چشمت اندر بالار ننگری تو به روز به شب به چشم کسان اندرون ببینی کاه